Luchtvaart Verordening 261/2004 herzien: doorbraak na dertien jaar impasse

Inleiding

De bescherming van luchtvaartpassagiers binnen de Europese Unie staat opnieuw volop in de schijnwerpers. Na dertien jaar wetgevende stilstand hebben het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie een akkoord bereikt over de herziening van Verordening (EG) nr. 261/2004 (de ‘Verordening’). Daarmee komt waarschijnlijk een uitzonderlijk lang en complex Europees wetgevingstraject tot een einde.

De Verordening bood in theorie een stevig vangnet bij instapweigering, annulering en langdurige vertraging, maar de toepassing bleek in de praktijk al snel weerbarstig. Alleen al in Nederland leidde de Verordening tot vermoedelijk tienduizenden procedures, waarbij (kanton)rechters wisselende oordelen gaven. Tegelijkertijd vroegen luchtvaartmaatschappijen aandacht voor de oplopende nalevingskosten en concurrentieverstoring ten opzichte van niet‑EU‑vervoerders, en bleef ook de handhaving versnipperd. Het Hof van Justitie van de Europese Unie achtte zich bevoegd om leemtes in de regelgeving in te vullen en deed circa 100 (!) uitspraken over de Verordening. Dat de toepassing van de Verordening inmiddels in belangrijke mate door rechtspraak wordt bepaald, onderstreept dat het bestaande kader niet adequaat was.

Het hervormingsvoorstel van de Europese Commissie [1] uit 2013 bleef jarenlang steken in de Europese Raad [2] door een politieke kwestie die geen verband hield met de Verordening. Pas in 2019 kwamen de onderhandelingen weer op gang. In zijn standpunt in eerste lezing van 5 juni 2025 pleitte de Raad onder meer voor een versoepeling van het compensatiestelsel. [3] Het Europees Parlement hield daarentegen in zijn tweede lezing van 21 januari 2026 vast aan het bestaande beschermingsniveau en verzette zich tegen deze voorgestelde versoepeling. [4] Nadat de Raad de parlementaire amendementen op 24 maart 2026 verwierp, werd het bemiddelingscomité bijeengeroepen. Deze conciliatiefase resulteerde op 15 juni 2026 in een politiek akkoord: de kern van de passagiersbescherming blijft behouden, maar op een aantal punten wordt de Verordening ingrijpend herzien.

De definitieve tekst van de nieuwe Verordening is nog niet beschikbaar. Onderstaand overzicht is gebaseerd op hetgeen op dit moment bekend is:

De kern van de compensatieregeling blijft ongewijzigd: de vaste bedragen van €250, €400 en €600 gelden onverkort bij annulering, instapweigering en vertraging van drie uur of meer.

Daarnaast worden de procedures voor compensatieclaims gestroomlijnd. Luchtvaartmaatschappijen moeten passagiers binnen 96 uur na afronding van de reis actief informeren over hun rechten en de claimprocedure, waarna passagiers negen maanden hebben om een claim in te dienen. Ontvangt een luchtvaartmaatschappij zo'n claim, dan moet zij die onmiddellijk bevestigen en binnen 30 dagen betalen, dan wel schriftelijk en gemotiveerd afwijzen met verwijzing naar de verdere klachtprocedure.

In geval van ‘buitengewone omstandigheden’ is geen compensatie verschuldigd, mits de luchtvaartmaatschappij aantoont dat alle redelijke maatregelen zijn genomen. Er is veel geprocedeerd over wat wel en niet buitengewone omstandigheden zijn. In de herziene Verordening is voorzien in een niet-limitatieve lijst die hopelijk meer duidelijkheid en rechtszekerheid zal bieden. Als buitengewone omstandigheden worden onder meer aangemerkt: oorlog, natuurrampen, extreme weersomstandigheden, sabotage, vogelaanvaringen en stakingen van derden die geen onderdeel uitmaken van de luchtvaartmaatschappij.

Naast het voorgaande introduceert de herziene Verordening een reeks nieuwe bepalingen:

Verbod op no-show beleid. Passagiers die de heenvlucht missen, mogen niet langer worden geweigerd op de retourvlucht en hiervoor mogen ook geen kosten in rekening worden gebracht.

Handbagage en prijstransparantie. Vanaf het begin van het boekingsproces moet de getoonde basisprijs cabinebagage bevatten. Die verplichting geldt voor luchtvaartmaatschappijen, tussenpersonen en zoekportalen. Een goedkopere optie mag worden aangeboden, maar uitsluitend als de passagier daar vrijwillig en uitdrukkelijk voor kiest.

Gezinnen en kwetsbare passagiers. Passagiers die een kind onder de 14 jaar begeleiden, evenals passagiers met beperkte mobiliteit en zwangere vrouwen, hebben recht op een aangrenzende zitplaats naast de begeleider tijdens de vlucht zonder extra kosten.

Boarding en boekingscorrecties. Het gebruik van een app of account mag geen voorwaarde zijn voor het verkrijgen van een boardingpas, en herstel van kleine spelfouten mag niet in rekening worden gebracht.

Recht op ‘rerouting’. Na annulering of instapweigering moet binnen drie uur een alternatieve verbinding worden aangeboden (de zogenoemde omboeking), eventueel via een andere luchthaven, luchtvaartmaatschappij of vervoerswijze, en steeds onder vergelijkbare vervoersvoorwaarden. Passagiers die een rechtstreekse vlucht hebben geboekt, mogen bij omboeking niet worden verplicht een alternatieve vlucht met een overstap te aanvaarden. Wordt een passagier door de luchtvaartmaatschappij in een hogere klasse geplaatst, dan is daarvoor geen aanvullende betaling verschuldigd. Wordt een passagier omgeboekt naar een eerdere vlucht en wordt van die vlucht gebruikgemaakt, dan mag de compensatie worden verminderd met 50 procent bij een vervroeging tot twee uur en met 25 procent bij een vervroeging van twee tot drie uur ten opzichte van de oorspronkelijke vertrektijd. Biedt de luchtvaartmaatschappij binnen drie uur geen passend alternatief, dan kunnen passagiers zelf alternatief vervoer regelen en de kosten terugvorderen tot maximaal 400% van de ticketprijs.

Bijstand tijdens verstoringen. Passagiers dienen iedere twee uur versnaperingen te ontvangen en na drie uur een maaltijd. Daarna bestaat na vijf uur opnieuw recht op een maaltijd, met een maximum van drie maaltijden per dag. Wanneer één of meer overnachtingen noodzakelijk zijn, hebben passagiers recht op kosteloze hotelaccommodatie en vervoer van en naar de luchthaven, waarbij deze verplichting bij buitengewone omstandigheden kan worden beperkt tot maximaal drie nachten.

Tarmacvertragingen. De herziene Verordening introduceert een regeling voor zogeheten tarmacvertragingen: de periode waarin een vliegtuig op de grond staat zonder dat passagiers kunnen uitstappen. Daarvan is sprake bij meer dan 30 minuten tussen het sluiten van de deuren en vertrek, of tussen landing en het openen van de deuren. Zodra daarvan sprake is, gelden directe verplichtingen zoals informatievoorziening, een passende cabineconditie, toegang tot toiletten, bijstand en drinkwater (tenzij dit de vertraging vergroot of strijd oplevert met veiligheidsvoorschriften).

Passagiers met beperkte mobiliteit. Indien de luchthaven een passagier met beperkte mobiliteit niet tijdig naar de gate heeft geholpen waardoor hij een vlucht mist, heeft deze passagier recht op compensatie, ‘re-routing’ en bijstand.

Toepassingsgebied en EU Passenger Rights-label. De regels gelden voor vluchten binnen de EU en voor alle vluchten die vertrekken vanuit de EU. Voor vluchten naar de EU geldt dat zij slechts onder de Verordening vallen indien zij worden uitgevoerd door een EU‑luchtvaartmaatschappij. Dit is nu ook al zo. Nieuw is dat een facultatief ‘EU Passenger Rights’-label wordt geïntroduceerd om passagiers tijdens het boekingsproces te informeren over welke maatschappijen wel en niet onder de EU-regels vallen. De Commissie beziet verder binnen drie jaar of het toepassingsgebied kan worden vergroot en de regels ook kunnen gaan gelden voor alle vluchten van en naar de EU (dus ook op vluchten naar de EU door niet-Europese luchtvaartmaatschappijen). 

Het politiek akkoord van 15 juni 2026 moet nog formeel worden bekrachtigd door zowel het Europees Parlement (plenaire stemming verwacht in juli 2026) als de Raad. De nieuwe regels worden naar verwachting van kracht in de tweede helft van 2027.

---